W skrócie: Perimenopauza to okres przejściowy przed ostatnią miesiączką, w którym hormony zaczynają się wahać, a cykl, sen i nastrój się zmieniają. Trwa zwykle kilka lat i może zacząć się nawet dekadę przed menopauzą. Totalna biologia widzi w niej kolejny próg rozwojowy, podobny do buntu dwulatka czy wieku nastoletniego: czas, w którym ciało wspiera Cię w tym, żeby odzyskać własne terytorium i zacząć żyć po swojemu.- Agnieszka Madej-Uhl, psychoterapeutka i konsultantka Totalnej Biologii, autorka projektu Ogarnij Się i Zacznij Żyć
Miesiączka co 21 dni, a potem cisza przez dwa miesiące. Nocą budzisz się zlana potem, w dzień emocje przychodzą mocniej niż kiedyś, a rzeczy, które latami znosiłaś spokojnie, nagle stają się nie do zniesienia. Masz czterdzieści kilka lat, wyniki są „w normie”, a Ty czujesz, że coś się zmienia, i nikt nie mówi Ci, co to właściwie jest.
Zobaczmy razem, czym jest perimenopauza, jak ją rozpoznać i jak spojrzeć na nią nie tylko przez hormony, ale też przez Twoją historię i historię kobiet w Twoim rodzie.
Co to jest perimenopauza?
Perimenopauza to okres przejściowy, który poprzedza menopauzę i przygotowuje ciało do zakończenia etapu płodności. Jajniki stopniowo zmniejszają produkcję estrogenu i progesteronu, owulacja staje się mniej regularna, a organizm uczy się funkcjonować w nowej rzeczywistości hormonalnej.
Warto odróżnić dwa pojęcia. Menopauza to jeden moment, ostatnia miesiączka w życiu, o której wiemy dopiero wtedy, gdy przez kolejny rok krwawienie nie wróci. Perimenopauza to wszystko, co dzieje się przed tym momentem, i to właśnie w tym czasie pojawia się najwięcej objawów.
Na Q&A po webinarze o menopauzie mówiłam, że ten okres może zacząć się nawet dziesięć lat wcześniej, u większości kobiet trwa około czterech lat i przypada najczęściej między 45. a 50. rokiem życia, choć bywa, że zaczyna się już po 35. Szczegółowo o długości tego czasu piszę we wpisie o tym, ile trwa menopauza.
Jakie objawy daje perimenopauza?
Najczęstsze objawy perimenopauzy to nieregularny cykl, uderzenia gorąca, nocne poty, problemy ze snem, wahania nastroju, suchość pochwy, zmiany libido, kłopoty z pamięcią i koncentracją oraz łatwiejsze tycie. U każdej kobiety wygląda to inaczej, a objawy mogą się nakładać albo przychodzić falami.
- Nieregularny cykl. Miesiączki przychodzą częściej albo rzadziej, bywają obfitsze albo skąpe, czasem znikają na kilka miesięcy i wracają.
- Uderzenia gorąca i nocne poty. Nagła fala ciepła na twarzy i dekolcie, przyspieszone bicie serca, przebudzenia w mokrej pościeli.
- Sen i nastrój. Płytki sen, wybudzanie się, drażliwość, smutek albo złość bez wyraźnego powodu.
- Zmiany intymne. Mniej nawilżenia, dyskomfort przy współżyciu, spadek ochoty na seks.
- Głowa i ciało. Gubienie słów i wątków, bóle stawów i głowy, suchsza skóra, przyrost wagi, szczególnie w okolicy brzucha.
Ważne, żeby pamiętać, że podobne objawy mogą mieć też inne przyczyny, na przykład zaburzenia tarczycy. Dlatego perimenopauzę warto potwierdzić u ginekologa, który zleci odpowiednie badania i oceni, na jakim etapie jesteś. Jeśli zastanawiasz się, jak rozpoznać samo zaczęcie tego procesu, zajrzyj do wpisu o tym, jakie są pierwsze objawy menopauzy.
Co perimenopauza oznacza według totalnej biologii?
Według totalnej biologii perimenopauza to kolejny biologicznie wspierany próg w życiu kobiety, w którym uczysz się stawiać granice i mówić: jestem ważna, ten świat jest też o mnie. Nie przechodzisz takiego progu pierwszy raz, być może pierwszy raz robisz to tak świadomie.
Na webinarze o menopauzie pokazywałam kolejne takie momenty. Pierwszy przychodzi między drugim a trzecim rokiem życia, kiedy dziecko tupie nogą, mówi „nie” i po raz pierwszy czuje, że jest kimś innym niż mama. Kolejny około ósmego, dziewiątego roku, gdy umysł staje się bardziej krytyczny. Potem wiek nastoletni, kiedy potrzebujemy własnego terenu. Następnie kryzys wieku średniego, mniej więcej między 35. a 45. rokiem życia, gdy okazuje się, że drabina, po której się wspinasz, jest oparta o nie tę ścianę.
Perimenopauza jest następnym progiem. Ma przeprowadzić Cię do reszty życia, w której wiesz, kim jesteś, jakie jest Twoje terytorium, i czujesz się na nim bezpiecznie. Mówiłam o tym jak o wychodzeniu z kokonu: z tego wszystkiego, co „muszę”, czego nauczyło Cię wychowanie, szkoła i oczekiwania wobec kobiet. To, co do tej pory działało, przestaje dawać swobodę, bo chcesz od życia czegoś swojego.
| Próg w życiu | Czego uczy | Pytanie do siebie dziś |
|---|---|---|
| 2-3 lata | Powiedzieć „nie” i poczuć odrębność od mamy | Gdzie dziś nie umiem odmówić? |
| 8-9 lat | Krytycznie patrzeć na to, co mówią dorośli | Które zasady z domu przyjęłam bez sprawdzenia? |
| Wiek nastoletni | Mieć swój teren i swój styl | Gdzie jest moja przestrzeń, której nikt nie narusza? |
| Kryzys wieku średniego | Zobaczyć, że realizujesz cudze marzenia | Czyje cele wciąż realizuję? |
| Perimenopauza | Odzyskać własne terytorium i żyć po swojemu | Czego chcę dla siebie na kolejne lata? |
Dlaczego perimenopauza trwa latami, a nie jeden dzień?
Perimenopauza trwa latami, bo przewartościowanie całego życia nie dzieje się w jeden wieczór, a ciało daje Ci czas, żeby je zrobić. W rozmowie podcastowej o menopauzie mówiłam o plecaku doświadczeń, który niesiemy przez kolejne etapy życia. Kiedy robi się za ciężki, przychodzi ten czas i pokazuje, co w nim jest najcięższe.
„I mówi, zatrzymaj się. I nie daje tego wszystkiego na raz, w jeden punkt, w jeden dzień, tylko rozkłada to na lata.”
- Agnieszka Madej-Uhl
Ten czas nie spada na Ciebie naraz. Rozkłada się na lata, żeby każdą sprawę dało się zobaczyć i poukładać: pracę, związek, relację z dorosłymi dziećmi, opiekę nad rodzicami, pieniądze, własne ciało. Objawy są jak kolejne karteczki z tematami. Pokazują, gdzie żyjesz jeszcze w „muszę”, a gdzie już w „chcę”.
Jeśli ten moment przeoczysz, bo nie pozwalasz sobie się zatrzymać, ciało zaczyna mówić głośniej. Kiedy powtarzasz „wytrzymam, dam radę, jeszcze trochę”, objawy się nasilają, żeby Cię zatrzymać i dać Ci czas na realne zmiany. Na Q&A mówiłam też, że konflikty nierozwiązane w tym czasie mogą zaostrzać objawy i je wydłużać.
Ważny jest też ród. W ten etap często wchodzimy tak samo jak kobiety w naszej rodzinie: czasem ze wstydem, czasem w zamknięciu i milczeniu, a czasem ze złością i frustracją, bo wreszcie można tupnąć i powiedzieć, co się myśli. Dlatego warto zapytać mamę albo babcię, jak one przechodziły ten czas. Ich odpowiedź często pokazuje scenariusz, który możesz zmienić.
To działa też w drugą stronę. W rozmowie podcastowej mówiłam, że kobieta, która w perimenopauzie zaczyna rozumieć swoje objawy i to, co przeoczyła, może dopiero wtedy wytłumaczyć córce, dokąd ona sama idzie i jakie programy krążyły w rodzie. Dzięki temu córka może wychowywać swoje dzieci inaczej. Twoja praca w tym czasie nie jest więc tylko o Tobie. Kiedy żyjesz po swojemu, uczysz się nowych rzeczy i wprowadzasz nowe rozwiązania, młodsze kobiety wokół Ciebie widzą, że można być w tym wieku lekką, zdrową i szczęśliwą, a nie tylko „wytrzymywać do emerytury”.
Czy w perimenopauzie można zajść w ciążę?
Tak, w perimenopauzie można zajść w ciążę, dopóki pojawiają się miesiączki, nawet nieregularne. Jajniki wciąż uwalniają komórki jajowe, choć rzadziej i mniej przewidywalnie, więc chaotyczny cykl nie oznacza, że płodność już wygasła.
Jeśli nie planujesz ciąży, antykoncepcja wciąż jest potrzebna. O tym, kiedy można ją odstawić, warto zdecydować z lekarzem. Za koniec płodności uznaje się czas po menopauzie, czyli po roku bez krwawienia. Jeśli rozważasz ciążę w tym okresie, porozmawiaj z lekarzem o badaniach i o tym, na co zwrócić uwagę.
Jak przejść przez perimenopauzę krok po kroku?
Przez perimenopauzę możesz przejść świadomie, dbając równolegle o ciało i o swoje życie. Na webinarze o menopauzie opisywałam tę drogę w kilku krokach. Weź kartkę i długopis, resztę zobaczymy razem.
- Zidentyfikuj, co boli i od kiedy. Zapisz objawy i wróć do momentu, gdy się zaczęły. Co działo się wtedy w Twoim życiu, co czułaś, przed jaką decyzją stałaś? Sprawdź też, kto w rodzie miał podobne doświadczenia.
- Odpuść ciężar. Puść poczucie winy i cudze oczekiwania. Pozwól innym żyć po swojemu i nie rób wszystkiego za nich. Nauczą się, a Ty odzyskasz przestrzeń.
- Odzyskaj swoje terytorium. Znajdź w życiu miejsca, w których możesz swobodnie mówić, ruszać się i oddychać. Zobacz, gdzie czujesz frustrację, bo ona pokazuje, że tu i teraz nie jesteś tam, gdzie chcesz być.
- Odzyskaj zamrożoną energię. Jeśli przez lata Twój czas, siła i mądrość szły do innych, czas, żeby wróciły do Ciebie. Zrób jeden ruch w swoją stronę, bo zawsze jest lepszy ruch niż bezruch.
- Zadbaj o ciało. Regularny sen, stałe pory posiłków, codzienny ruch, choćby spacer, i mniej używek, które nasilają uderzenia gorąca. Ciało w tym czasie lubi przewidywalność.
- Porozmawiaj z ginekologiem. Lekarz oceni, czy potrzebujesz wsparcia, na przykład terapii hormonalnej, leczenia miejscowego czy suplementacji, i dobierze je do Twojej historii zdrowia.
Ostatni krok z webinaru nazwałam wejściem w rolę mądrej kobiety: takiej, która wie, czego chce, co lubi, ile chce zarabiać i gdzie chce żyć. Nie w jeden dzień, tylko krok po kroku, przez te wszystkie lata przejścia.
Mówiłam też, że to próg, za którym stajesz się kobietą, która nie da sobie wcisnąć tego, co mówi świat zewnętrzny, i potrafi odróżnić to, czego chce, od tego, co tylko wypada. Jeśli w tym czasie bardziej boisz się stracić dotychczasowe życie niż zacząć żyć po swojemu, ciało często odpowiada lękiem i objawami. Jeśli stajesz po swojej stronie, objawy przechodzi się zwykle łagodniej, bo znika lęk przed tym, co dalej.
Kiedy koniecznie iść do lekarza?
Bardzo obfite miesiączki, przy których zmieniasz podpaskę co godzinę albo częściej, krwawienia między miesiączkami, po współżyciu albo po roku bez miesiączki, miesiączki trwające dłużej niż tydzień, silne bóle brzucha, kołatanie serca, duszność, objawy przekwitania przed 40. rokiem życia oraz przygnębienie z myślami o zrobieniu sobie krzywdy to sygnał, żeby najpierw sprawdzić to u lekarza. Tak samo wtedy, gdy objawy są tak nasilone, że utrudniają pracę, sen i relacje. Lekarz może zlecić badania hormonów, USG i badanie ginekologiczne oraz zaproponować leczenie, a praca z emocjami może iść obok.
Najczęstsze pytania
Czym się różni perimenopauza od menopauzy?
Menopauza to jeden moment, ostatnia miesiączka, którą rozpoznaje się po roku bez krwawienia. Perimenopauza to lata przed tym momentem, w których hormony się wahają i pojawia się najwięcej objawów. Dlatego pytanie „czy to już menopauza?” zwykle znaczy w praktyce: czy to już perimenopauza?
Czym się różni perimenopauza od premenopauzy?
W codziennym języku te słowa bywają używane zamiennie. Premenopauzą często nazywa się najwcześniejszą część zmian po czterdziestce, a perimenopauzą cały okres przejścia aż do roku po ostatniej miesiączce. Więcej o tym piszę we wpisie o objawach premenopauzy.
Jak sprawdzić, czy jestem w perimenopauzie?
Najlepiej prowadzić przez kilka miesięcy kalendarz cyklu i objawów, a potem pokazać go ginekologowi. Lekarz może zlecić badania hormonalne, choć w tym czasie wyniki się wahają, więc liczy się cały obraz, a nie jeden pomiar.
Czy objawy perimenopauzy mogą się nasilać przez stres?
Tak, wiele kobiet zauważa, że fale gorąca, bezsenność czy drażliwość nasilają się po trudnych dniach. Z perspektywy pracy z emocjami to wskazówka, gdzie w życiu jest napięcie, które prosi o zmianę.
Czy perimenopauza może zacząć się przed czterdziestką?
Może, u części kobiet pierwsze sygnały pojawiają się już po 35. roku życia. Objawy przekwitania przed czterdziestką warto jednak zawsze sprawdzić u lekarza, bo mogą mieć też inne przyczyny.
Czy totalna biologia zastępuje leczenie objawów perimenopauzy?
Nie. Leczenie, w tym terapia hormonalna, jeśli lekarz ją zaleci, może realnie pomóc i nie ma w tym nic sprzecznego z pracą z emocjami. Totalna biologia dokłada pytanie o to, co w Twoim życiu prosi o zmianę właśnie teraz.
To próg, który możesz przejść po swojemu
Perimenopauza to nie choroba i nie początek końca. To kilka lat, które ciało daje Ci na przejrzenie całego plecaka i zostawienie tego, co już nie jest Twoje. Masz wpływ na to, czy przejdziesz ten próg w trybie „wytrzymam”, czy świadomie, z czułością do siebie.
Jeśli razem z perimenopauzą zmieniają się u Ciebie emocje, przeczytaj wpis o tym, jak wygląda menopauza a emocje. Jeśli chcesz przejść ten czas krok po kroku, zajrzyj do programu „Menopauza bez lęku” albo do książki „Menopauza bez lęku”. A jeśli chcesz sprawdzić, co jeszcze mówi Twoje ciało, zapraszam Cię do quizu „Co mówi ciało”.
Ten artykuł nie zastępuje porady lekarskiej. Pracujemy na poziomie emocji, przekonań i historii rodowych. W przypadku problemów zdrowotnych skontaktuj się z lekarzem.
