W skrócie: Wychowanie pokolenia Alfa jest dla dzisiejszych rodziców trudne nie przez technologię, tylko przez rozjazd między świadomością a umiejętnościami: wiemy, jak nie chcemy wychowywać, a w stresie i tak odtwarzamy wzorce z własnego domu. Totalna biologia pokazuje, że dziecko ma rozwijać ród, a zmiana zaczyna się od rodzica, który rozumie swoją historię.- Agnieszka Madej-Uhl, psychoterapeutka i konsultantka Totalnej Biologii, autorka projektu Ogarnij Się i Zacznij Żyć
Czytasz książki o wychowaniu, słuchasz podcastów, wiesz, co mówić, a czego unikać. A potem przychodzi zwykły wtorek, zmęczenie, bałagan w przedpokoju i z Twoich ust wychodzi zdanie Twojej mamy, słowo w słowo. Takie, które obiecywałaś sobie nigdy nie powiedzieć własnemu dziecku.
Zobaczmy razem, dlaczego tak się dzieje i co z tym możesz zrobić. Nie po to, żeby dokładać sobie kolejnych wymagań, tylko żeby zobaczyć, gdzie naprawdę masz wpływ, kiedy wychowujesz dzieci w zupełnie innym świecie niż ten, w którym sama dorastałaś.
Dlaczego wychowanie pokolenia Alfa jest dziś tak trudne?
Wydaje mi się, że jeszcze żadne pokolenie rodziców nie miało tak trudno z wychowywaniem dzieci jak my. Nie chodzi o rozwój techniki ani o dostęp do rzeczy, których nasi przodkowie nie mieli, tylko o świadomość, którą dziś mamy.
Wiemy, że sposób, w jaki mówimy do dzieci, może im zrobić krzywdę albo dodać skrzydeł. Wiemy też, jak sami byliśmy wychowani i jak wychowywano naszych rodziców. To ogromna wiedza, ale ona nie przekłada się automatycznie na to, co robimy w trudnej chwili.
Pokoleniem Alfa nazywa się potocznie najmłodsze dzieci, które od początku dorastają wśród ekranów i ogromnej ilości bodźców. Świat zewnętrzny zmienia się szybko. To, co dzieje się między rodzicem a dzieckiem, zmienia się dużo wolniej, bo niesie w sobie historię poprzednich pokoleń.
Dlaczego wiesz, jak chcesz wychowywać, a robisz inaczej?
Bo świadomość to nie to samo co umiejętność. Możesz dokładnie wiedzieć, czego nie chcesz powtarzać, a i tak odgrywać to, czego nauczono Cię w dzieciństwie, bo w stresie umysł sięga po to, co zna.
Często nie ma to nic wspólnego z decyzją, tylko z odtwarzaniem pewnych sytuacji. Zmęczenie, presja, oczekiwania innych i nagle reagujesz jak z automatu: podniesiony głos, „a nie mówiłam”, kara, która przyszła szybciej niż myśl. Potem pojawia się poczucie winy, bo przecież obiecywałaś sobie inaczej.
Z tym automatem można współpracować. Po tym, jak dziecko naciśnie Twój guzik, masz mniej więcej trzy sekundy, zanim wyjdzie reakcja automatyczna. To niewiele, ale wystarczy, żeby zacząć wprowadzać zmiany krok po kroku.
Co dzieci dostają w spadku po naszych rodzicach i dziadkach?
Dzieci dostają w spadku nie tylko geny, ale też sposoby reagowania, które przechodzą z pokolenia na pokolenie. Wciąż dźwigamy traumy po rodzicach, po dziadkach, po doświadczeniach przemocy fizycznej, psychicznej i każdej innej, która jest odgrywana nieświadomie, z automatu, w wychowaniu naszych dzieciaków.
W totalnej biologii mówimy, że każdy z nas jest w połowie swoją mamą i w połowie swoim tatą. Nie chodzi o to, czy ich lubisz. Chodzi o to, ile o nich wiesz, bo ta wiedza daje Ci trampolinę. Możesz połączyć to, co masz od mamy, z tym, co jest od taty, odbić się i wybrać własne rozwiązania. Albo możesz powtarzać ich historie, raz mamy, raz taty.
Twoje dziecko też jest w połowie mamą i w połowie tatą. Dlatego patrząc na nie, często widzisz siebie. Umysł reaguje na to, co już zna. Jeśli dziecko Cię irytuje, warto zapytać, w którym momencie swojego życia Ty byłaś takim dzieckiem, które było korygowane, poprawiane, ganione albo czegoś się bało.
| Sytuacja z dzieckiem | Co może się odtwarzać | Pytanie do siebie |
|---|---|---|
| Krzyczysz, choć obiecywałaś sobie spokój | Automat z Twojego domu rodzinnego | Kto tak krzyczał na mnie, kiedy byłam mała? |
| Dziecko Cię irytuje konkretnym zachowaniem | Twoja historia z tego samego wieku | Za co mnie ganiono, kiedy miałam tyle lat co ono? |
| Chcesz wszystko kontrolować i chronić | Lęk przekazywany w rodzie | Czego bała się moja mama albo babcia? |
| Siedmio-, ośmiolatek zaczyna kwestionować zasady | Naturalny moment, gdy dziecko przestaje wierzyć we wszystko | Co ja zrozumiałam o dorosłych w tym wieku? |
| Nastolatek chce po swojemu | Potrzeba stworzenia siebie | Czy ja mogłam kiedyś robić po swojemu? |
Jakie zadanie ma dziecko w rodzie?
Dziecko ma rozwijać ród, czyli wnosić do świata własne rozwiązania, tak żeby to, co w rodzinie było dotąd niemożliwe, stało się możliwe. Do tego potrzebuje innego zachowania, innego sposobu myślenia i innego działania niż to, które wyznaczają same normy i zakazy.
„Dziecko ma główne zadanie, rozwijać ród, rozwijać te wszystkie sytuacje, które dotyczą historii rodzinnej w konkretnym kierunku. Tak, żeby to, co było do tej pory niemożliwe, stało się możliwe.”
- Agnieszka Madej-Uhl
Tymczasem dziecko bardzo często jest otoczone dorosłymi, którzy pilnują norm, standardów i reguł. Czasem ładnie opakowanych, ale wciąż trzymających je pod kloszem. Koło siódmego, ósmego roku życia dziecko zaczyna kwestionować to, co mówią dorośli, a w wieku nastoletnim jego naturalną potrzebą jest robienie po swojemu. Z tej perspektywy bunt nie jest wrogiem wychowania, tylko częścią zadania, z którym dziecko przyszło na świat.
Jak wychowywać po swojemu, a nie z automatu?
Wychowywanie po swojemu zaczyna się od poznania siebie, a nie od kolejnej metody. Możesz zacząć od kilku prostych kroków, bez presji, że od jutra wszystko będzie idealnie.
- Łap swoje trzy sekundy. Kiedy czujesz, że reakcja już się rozpędza, zatrzymaj się na trzy oddechy. To pierwszy moment, w którym możesz wybrać inaczej.
- Nazwij, czyje to zdanie. Gdy powiesz coś, czego nie chciałaś, zapisz to zdanie i zapytaj siebie, kto je kiedyś mówił do Ciebie.
- Wróć do siebie w wieku dziecka. Co działo się u Ciebie, kiedy miałaś tyle lat, ile ma teraz Twoje dziecko? Czego się bałaś, za co Cię karcono?
- Poznaj historię mamy i taty. Porozmawiaj z rodzicami albo dziadkami o tym, jak oni byli wychowywani. Nie po to, żeby oceniać, tylko żeby zobaczyć, skąd przyszły Twoje automaty.
- Daj dziecku przestrzeń na własne rozwiązania. Tam, gdzie to bezpieczne, pozwól mu próbować po swojemu, nawet jeśli Ty zrobiłabyś to inaczej.
- Bądź dla siebie wyrozumiała. Poczucie winy nie zmienia wzorców. Zmienia je zauważanie i kolejne próby.
Najczęstsze pytania
Czy da się nie powielać wzorców wychowania z własnego domu?
Tak, ale to proces, a nie jedna decyzja. Najpierw zauważasz automat, potem rozumiesz, skąd przyszedł, a dopiero potem możesz wybierać inaczej coraz częściej. Każda zatrzymana reakcja się liczy.
Czy to moja wina, że krzyczę na dziecko, choć tego nie chcę?
Nie. To mechanizm automatyczny, który odpala się w stresie i zmęczeniu, a nie brak miłości do dziecka. Masz za to wpływ na to, co zrobisz, kiedy go zauważysz, i to jest dobra wiadomość.
Czym różni się wychowanie pokolenia Alfa od wychowania naszych rodziców?
Zmienił się świat wokół dzieci i nasza świadomość jako rodziców. Nie zmienia się tak szybko to, co nosimy w sobie po poprzednich pokoleniach. Dlatego nowe metody często zderzają się ze starymi automatami.
Dlaczego dziecko w wieku siedmiu, ośmiu lat nagle podważa to, co mówię?
Bo w tym wieku dziecko przestaje chłonąć wszystko jak gąbka i zaczyna kwestionować świat dorosłych. To naturalny etap. Warto przypomnieć sobie, co Ty zrozumiałaś o dorosłych, kiedy byłaś w tym wieku.
Czy trzeba znać swoich rodziców, żeby pracować z tym tematem?
Nie trzeba ich znać ani lubić. Historia rodu idzie za Tobą niezależnie od tego. Możesz zacząć od tego, co wiesz, i od tego, co widzisz w relacji z własnym dzieckiem.
Kiedy warto poszukać wsparcia psychologa?
Wtedy, gdy w domu pojawia się przemoc, gdy nie radzisz sobie ze złością, a konflikty z dzieckiem narastają, albo gdy dziecko długo jest smutne, wycofane czy ma kłopoty w szkole. Psycholog dziecięcy albo terapeuta rodzinny to dobre wsparcie, a praca z historią rodu może iść obok.
Możesz przekazać dalej lżejszą wersję historii
Mam nadzieję, że nasze dzieci będą miały już te umiejętności, których nam jeszcze brakuje: wychowywania swoich dzieci po nowemu, z lekkością i bez traum, które my wciąż dźwigamy po poprzednich pokoleniach. To, co Ty teraz zobaczysz i ogarniesz, Twoje dzieci dostaną już w lżejszej wersji. Masz na to realny wpływ, krok po kroku.
Jeśli chcesz zrozumieć, dlaczego tak często wracamy do scen z dzieciństwa, zajrzyj do wpisu o tym, dlaczego w dorosłym życiu powtarzamy historie z dzieciństwa, oraz do tekstu o lojalności rodowej. Temat wychowania po swojemu rozwijam w nagraniu webinaru „Jak wychować dzieci na własnych zasadach?”, a krok po kroku przechodzimy go w kursie Totalna Biologia dla Rodziców. Na dobry początek zapraszam Cię do quizu „Co mówi ciało”.
Pracujemy na poziomie emocji, przekonań i historii rodowych. Ten tekst nie zastępuje pomocy psychologa ani terapeuty.
