W skrócie: To, jak uczyli Cię rodzice, zostaje w Tobie jako automatyczny sposób podchodzenia do nowych rzeczy: z ciekawością albo z lękiem, że „i tak nie wyjdzie”. Totalna biologia patrzy na te zapisy z dzieciństwa jak na zasoby i programy, które dziś możesz rozpoznać. Nie po to, żeby oskarżać rodziców, tylko żeby odbić się od nich jak od trampoliny i wybrać swoje rozwiązania.- Agnieszka Madej-Uhl, psychoterapeutka i konsultantka Totalnej Biologii, autorka projektu Ogarnij Się i Zacznij Żyć
Stoisz przed czymś nowym. Kurs, nowa praca, prawo jazdy po czterdziestce, pierwsze wystąpienie przed ludźmi. I zanim zdążysz pomyśleć, w głowie już brzmi: „To nie dla mnie”, „Za późno”, „Po co się wychylać”. Znasz ten głos? Często nie jest Twój. To echo zdań, które słyszałaś, kiedy byłaś mała.
Zobaczmy razem, skąd bierze się Twoja relacja z uczeniem się i kompetencjami, co wyniosłaś z domu i jak możesz to dziś zmienić. Małymi krokami, bez przepisywania całego życia od nowa.
Czego tak naprawdę uczyli Cię rodzice?
Rodzice uczyli Cię nie tylko tego, co robić, ale przede wszystkim tego, jak podchodzić do robienia czegokolwiek. Słowami, ale też atmosferą, cierpliwością albo jej brakiem, tym, czy zapraszali Cię do świata dorosłych działań, czy odsuwali na bok.
Pomyśl o prostych sytuacjach z dzieciństwa. Czy mogłaś kroić, mieszać, przykręcać, naprawiać, planować? Czy słyszałaś „Spróbuj, pokażę Ci”, czy raczej „Zostaw, ja zrobię szybciej”, „Nie przeszkadzaj”, „Nie dotykaj”? To nie są drobiazgi. To fundament Twojej relacji z uczeniem się.
W totalnej biologii ważne jest też to, że jesteś połączeniem mamy i taty. To, czego nauczył Cię tata, i to, czego nauczyła Cię mama, to Twoje zasoby. Są w nich rzeczy, których w rodzicach nie lubimy, a jednak je mamy. Jest też druga strona: bliskość, ciepło i to, co dali Ci tak, jak potrafili.
Skąd wiesz, czy wyniosłaś z domu sprawczość czy bezradność?
Najprościej sprawdzić to po tym, co dzieje się w Tobie, gdy pojawia się coś nowego. Jeśli czujesz ciekawość i dajesz sobie prawo do błędów, najpewniej w domu wolno było próbować. Jeśli od razu pojawia się napięcie, wstyd i ochota, żeby odpuścić, to może być ślad domu, w którym liczyła się szybkość i perfekcja.
W domu „możesz się nauczyć” wolno było próbować i popełniać błędy, był czas na tłumaczenie, a umiejętności rosły w działaniu. Dorosła osoba z takiego domu zwykle łatwiej zaczyna nowe rzeczy i ma zaufanie do procesu.
W domu „nie warto próbować” dziecko przeszkadzało, dorosły robił sam, bo „będzie szybciej”, a pomyłki spotykały się z krytyką albo zawstydzaniem. W dorosłości może to wyglądać jak odkładanie, lęk przed oceną i wewnętrzny krytyk, który pyta: „Po co w ogóle zaczynasz?”.
Często w domu było jedno i drugie. Mama mogła zachęcać, a tata krytykować, albo odwrotnie. Dlatego warto patrzeć konkretnie: w czym dostałaś wsparcie, a w czym słyszałaś, że się nie nadajesz.
Dlaczego ochrona przed porażką potrafi zabrać Ci kompetencje?
Bo rodzic, który chroni dziecko przed każdym trudnym doświadczeniem, odbiera mu też szansę, żeby się czegoś nauczyć. Z miłości, z troski, czasem z własnego lęku. Dziecko dostaje wtedy komunikat: „nie poradzisz sobie”, i zabiera go ze sobą w dorosłość.
„Czyli na przykład nie idź do tej szkoły, bo nie umiesz na ten sprawdzian, więc po co się tam pokazywać w ogóle, nie poradzisz sobie. To jest rola ratownika, chroni, ale też uniemożliwia realizowanie siebie, uczenie się poprzez swoje wyzwania i doświadczania własnego życia.”
- Agnieszka Madej-Uhl
Szkoła jest dla podświadomości pierwszą pracą. To, jak rodzice reagowali na Twoje sprawdziany, oceny i trudności, często wraca potem w tym, jak podchodzisz do zadań w pracy, szkoleń i nowych obowiązków. Jeśli ktoś zawsze za Ciebie „ratował” sytuację, dziś możesz czekać, aż ktoś zrobi to znowu. Albo nie próbować wcale, żeby nie sprawdzić, czy dasz radę.
Co to znaczy, że dzieciństwo może być trampoliną?
To znaczy, że to, co dostałaś od rodziców, możesz potraktować jako punkt odbicia, a nie jako wyrok. Nie idealizujesz przeszłości i nie udajesz, że nie bolało. Po prostu przestajesz pozwalać jej pisać dalszy ciąg Twojej historii.
„Możesz połączyć to, co masz od mamy z tym, co jest od taty i możesz zrobić, odbić się od tej trampoliny i wybrać swoje rozwiązania. Albo możesz powtarzać jak raz mama, jak raz tata historie, których oni doświadczali.”
- Agnieszka Madej-Uhl
Klucz leży w tym, ile wiesz o sobie, a więc ile wiesz o swojej mamie i o swoim tacie. Nie chodzi o to, czy ich lubisz. Chodzi o to, żeby zobaczyć, z jakiej „gliny” jesteś zrobiona i co z niej możesz ulepić po swojemu.
Nie trzeba też udowadniać, że dzieciństwo było „wystarczająco trudne”, żeby mieć dziś z czymś kłopot. Wystarczy, że zauważasz wpływ. To już jest początek zmiany.
Jakie zdania z domu mogą dziś rządzić Twoimi decyzjami?
Takie, które słyszałaś tak często, że brzmią jak prawda o świecie. W tym podejściu traktujemy je jak programy, które później odtwarzasz w relacji do siebie: w pracy, w związku, w finansach, w tym, czy pozwalasz sobie na rozwój.
| Zdanie z dzieciństwa | Jak może działać dziś | Pytanie do siebie |
|---|---|---|
| „Zostaw, ja zrobię szybciej” | Oddajesz zadania innym, zanim spróbujesz | Czego nie pozwalam sobie się nauczyć? |
| „Daj spokój, nie masz do tego głowy” | Omijasz całe dziedziny, np. finanse albo technikę | Kto mi to powiedział i w jakiej sytuacji? |
| „Jak robisz, to porządnie” | Nie zaczynasz, dopóki nie masz pewności, że wyjdzie idealnie | Co by się stało, gdybym zrobiła to „tylko” dobrze? |
| „Nie wychylaj się” | Rezygnujesz z awansu, wystąpienia, własnego pomysłu | Czego się boję, gdy mam być widoczna? |
| „Spróbuj, pokażę Ci” | Łatwiej uczysz się nowych rzeczy | Jak mogę korzystać z tego zasobu częściej? |
Zwróć uwagę na jeszcze jedno zdanie, które krąży w głowach wielu dorosłych: „Na to już za późno”. Zwykle to nie fakt, tylko przekonanie. Mechanizm jest prosty: pojawia się pomysł, włącza się lęk, przychodzi hasło „za późno”, odkładasz, a po czasie rośnie żal. Kiedyś ten program chronił Cię przed wstydem. Dziś zabiera Ci sprawczość.
Jak zacząć uczyć się po swojemu?
Możesz zacząć od kilku prostych kroków. Weź kartkę i długopis - resztę zobaczymy razem.
- Zapisz zdania z domu. Przypomnij sobie, co mówili o nauce i próbowaniu mama, tata, babcia, nauczyciele. Zapisz także te dobre, bo to Twoje zasoby.
- Sprawdź, czyje to zdanie. Przy każdym zapytaj: czy to moje przekonanie, czy odziedziczone? Skąd ja to znam i z jakiego powodu wraca?
- Wybierz jedną umiejętność. Jedną, nie pięć naraz. Coś, co realnie poprawi Twoje życie albo da Ci satysfakcję.
- Ustal wersję minimum. Nie „nauczę się języka”, tylko „kwadrans dziennie przez tydzień”. Nie „będę świetnie gotować”, tylko „nauczę się trzech dań”.
- Zamień ocenę na obserwację. Zamiast „jestem beznadziejna”, zapytaj: „co dokładnie nie zadziałało i czego mnie to uczy?”.
- Zauważaj małe wygrane. Każda próba, która się udała, daje umysłowi nowy sygnał: uczę się, działa, warto. Nowe doświadczenie potrafi nadpisać stare skojarzenia.
Strach i wstyd mogą się przy tym pojawiać. To normalne. Mogą jechać z Tobą, a kierownicę i tak trzymasz Ty.
Najczęstsze pytania
Czy to wina moich rodziców, że boję się nowych rzeczy?
Nie chodzi o winę. Rodzice podejmowali decyzje tak, jak potrafili, często na automacie wyniesionym z własnego domu i z intencją, żeby było lepiej. Zrozumienie, skąd bierze się Twój lęk, pozwala oddać im to, co jest ich, i zacząć robić po swojemu.
Czy da się zmienić przekonania z dzieciństwa?
Tak, najpierw przez uświadomienie, a potem przez nowe doświadczenie. Kiedy nazwiesz zdanie, które Tobą rządzi, przestaje ono działać tak bezwiednie. Każda mała próba, która się udaje, wzmacnia nowy sposób myślenia.
Mam ponad czterdzieści lat. Czy nie jest za późno, żeby się uczyć?
„Za późno” to najczęściej przekonanie, a nie fakt. Wiele kobiet zaczyna nowe rzeczy właśnie w tym czasie, kiedy przestają wierzyć w ramy, które kiedyś im narzucono. Warto sprawdzić, czyj głos mówi „za późno” i czy chcesz go dalej słuchać.
Rodzice robili wszystko za mnie. Jak teraz nauczyć się samodzielności?
Zacznij od jednej małej rzeczy, którą zrobisz sama, nawet jeśli zajmie dłużej. Zauważ, kiedy odruchowo szukasz kogoś, kto Cię „uratuje”. Samodzielność rośnie w działaniu, krok po kroku, a nie od jednej decyzji.
Co, jeśli widzę te same schematy u swojego dziecka?
To cenna informacja, bo dziecko często pokazuje to, co jest do ułożenia u dorosłych. Zapytaj siebie, co działo się u Ciebie, gdy byłaś w jego wieku. Kiedy zmieniasz swoje podejście do uczenia się, dziecko dostaje nowy wzór bez słów.
Dlaczego w jednych sprawach czuję się pewnie, a w innych jak małe dziecko?
Bo w domu mogłaś dostać wsparcie w jednej dziedzinie, a krytykę w innej. Może w nauce było „dasz radę”, a w pieniądzach „nie masz do tego głowy”. Warto zrobić taką mapę dla siebie, bo pokazuje, gdzie jest Twój zasób, a gdzie stary program.
Masz wpływ na to, jak dalej się uczysz
Nie wybierałaś domu, w którym dorastałaś. Możesz jednak wybrać, co z niego weźmiesz dalej. Tak patrzy na dzieciństwo totalna biologia: jako na zapis, który można przeczytać i uzupełnić. Możesz sprawdzić, co wyniosłaś z domu, zauważyć, co Cię obciąża, a co daje siłę, i zdecydować, jak chcesz żyć: z większą lekkością i sprawczością, zaczynając od małych kroków.
Jeśli ten temat wraca u Ciebie także przez dzieci, zajrzyj do wpisu o tym, dlaczego dziecko nie chce się uczyć, oraz do tekstu o schematach, które powtarzamy. A jeśli chcesz zobaczyć szerzej, jak rodzice kształtują dorosłe życie, sprawdź nagranie cyklu „Korzenie Dorosłości”.
Ten artykuł nie zastępuje pomocy psychologicznej. Pracujemy na poziomie emocji, przekonań i historii rodowych.
