W skrócie: Bezsenność w menopauzie ma swoje przyczyny hormonalne, ale totalna biologia widzi w niej przede wszystkim czuwanie: mózg zostaje w trybie gotowości na swoim terytorium, bo w tle pracuje sprawa, na którą nie ma jeszcze rozwiązania. Czasem to bieżący konflikt, a czasem pamięć rodu, która budzi się, gdy wchodzisz w wiek mamy albo babci.- Agnieszka Madej-Uhl, psychoterapeutka i konsultantka Totalnej Biologii, autorka projektu Ogarnij Się i Zacznij Żyć
Trzecia w nocy. Ciało zmęczone, a głowa pracuje na pełnych obrotach: rachunki, dzieci, mama, jutrzejsza rozmowa w pracy. Odwracasz poduszkę na chłodną stronę, liczysz oddechy, sprawdzasz godzinę. Rano wstajesz bardziej zmęczona, niż się kładłaś.
Zobaczmy razem, co może stać za tymi nocami. Nie po to, żeby odradzać leczenie, tylko żeby dołożyć pytanie, którego zwykle nikt nie zadaje: na co Twój umysł czeka w nocy, że nie pozwala Ci zasnąć?
Dlaczego w menopauzie pojawia się bezsenność?
Bezsenność w menopauzie pojawia się częściej, bo spada poziom estrogenów i progesteronu, a one wpływają na rytm snu i czuwania. Sen staje się płytszy, łatwiej się wybudzasz, a uderzenia gorąca i nocne poty dodatkowo przerywają noc. Wiele kobiet mówi, że wcześniej spały bez problemu, a teraz po raz pierwszy w życiu nie mogą zasnąć albo budzą się nad ranem.
To wszystko prawda i warto o tym powiedzieć lekarzowi. Jednocześnie, jeśli patrzysz tylko na hormony, tracisz połowę obrazu. Menopauza to też koniec pewnej roli, a umysł, który przez lata działał w trybie „ogarniam, służę, jestem potrzebna”, nagle nie wie, co ze sobą zrobić. I wtedy przychodzi noc.
Co bezsenność w menopauzie oznacza według totalnej biologii?
Bezsenność w tym podejściu oznacza, że trzeba czuwać na terytorium. Mózg zostaje w trybie awaryjnym, jakby w każdej chwili mogło się coś wydarzyć, i nie pozwala Ci zejść w głęboki, regenerujący sen.
„Bezsenność mówi o tym, że trzeba czuwać na terytorium. Mózg dalej jest w trybie awaryjnym. Być może kiedyś trzeba było dbać i budzić się i wstawać do dzieci, których już teraz nie ma, ale dalej muszę być w gotowości, bo pożar może wybuchnąć.”
- Agnieszka Madej-Uhl
Na webinarze o menopauzie mówiłam, że ta gotowość i bezsenność są bardzo charakterystyczne dla tego okresu i często znaczą: potrzebuję coś zmienić, ale jeszcze nie mam na to rozwiązania. Umysł niby jest cicho, a w tle pracuje wątek, dla którego szuka wyjścia. Jak ogarnąć bieżące sprawy, jak nie iść do pracy, której już nie chcę, a może ktoś sam się wyprowadzi, a może coś się zmieni.
To nie jest świadoma decyzja. To automatyczny program. Ciało mówi „jestem zmęczona, chcę spać”, a umysł odpowiada „nie mogę, bo ktoś może czegoś potrzebować, coś może się stać”.
Jaki wątek może pracować w tle, gdy nie śpisz?
W tle najczęściej pracuje sprawa, której nie chcesz, a na którą jeszcze się godzisz. W rozmowie podcastowej o menopauzie mówiłam, że bezsenność może mówić o tym, że cały czas przetwarzany jest jakiś wątek, który nie daje spać, i że tak może być nawet od lat.
Mogą to być bardzo różne tematy. Praca, w której czujesz się oszukana, ale „jeszcze wytrzymasz”. Opieka nad rodzicami, która spadła na Ciebie akurat wtedy, gdy dzieci wyszły z domu. Związek, w którym od dawna coś nie gra. Pieniądze, których brakuje. Wspólne jest jedno: poczucie, że muszę, a nie chcę, i brak pomysłu, jak z tego wyjść.
Na webinarze mówiłam też o bezsenności i depresji razem: pracuję cały czas w tle i szukam rozwiązania, ale nie widzę wyjścia z sytuacji, bo są dzieci, rodzina, nie wypada odmówić, a jak oni sobie poradzą beze mnie. Jeśli rozpoznajesz w tym siebie, warto zauważyć, że nie jesteś jedyna.
Czy bezsenność może pochodzić z historii rodu?
Tak, w tym podejściu czujność w nocy bywa dziedziczona po kobietach w rodzie. Może to być historia, która kiedyś wymagała nocnej gotowości: coś wydarzyło się w nocy, trzeba było ratować, uciekać, pilnować dzieci albo gospodarstwa.
Dziś, kiedy osiągasz wiek swojej mamy albo babci, Twój organizm może czekać w biologicznej gotowości, żeby taka sytuacja się nie powtórzyła. Nie genetycznie, ale przez to, jak w rodzinie uczyło się funkcjonować w świecie. Kobiety, które nie mogły pozwolić sobie na odpoczynek, bo odpuszczenie oznaczało zagrożenie, przekazują ten program dalej, często bez słów.
Ten sam automatyzm widać w dzień. Może znasz to z własnego domu: kiedy jesteś sama, potrafisz się zrelaksować, ale kiedy ktoś wchodzi, od razu wstajesz i zaczynasz sprzątać, krzątać się, być w ruchu. To ta sama gotowość, która w nocy nie pozwala zasnąć.
Poniżej kilka typowych sytuacji, które warto sprawdzić u siebie.
| Sytuacja | Możliwy konflikt | Pytanie do siebie |
|---|---|---|
| Budzisz się o tej samej porze nad ranem | Wątek przetwarzany w tle bez rozwiązania | O czym myślę jako o pierwszej rzeczy po przebudzeniu? |
| Nie śpisz, choć dzieci już dawno są dorosłe | Czuwanie na terytorium z dawnych lat | Na kogo wciąż czekam w nocy? |
| Gorzej śpisz po dniu pełnym „tak”, które znaczyło „nie” | Zgoda na coś, czego nie chcesz | Na co się dziś zgodziłam wbrew sobie? |
| Bezsenność zaczęła się, gdy weszłaś w wiek mamy | Pamięć rodu i gotowość do ratowania | Co działo się w nocy w historii mojej rodziny? |
| Budzisz się zlana potem | Poczucie, że to nie jest miejsce dla Ciebie | Z jakiej sytuacji chciałabym się wyślizgnąć? |
Jak odzyskać spokojny sen w menopauzie?
Spokojny sen wraca najczęściej wtedy, gdy zadbasz jednocześnie o ciało i o sprawę, która nie daje spać. Na Q&A po webinarze mówiłam wprost, że nie ma dwudziestu idealnych sposobów na bezsenność, są konflikty, które ją powodują. A bez snu brakuje siły, żeby cokolwiek zmienić, więc tym bardziej warto zacząć.
- Zadbaj o podstawy snu. Ciemna i chłodna sypialnia, stałe pory, brak ekranów przed snem, lekka kolacja i mniej kawy po południu. Spacer w ciągu dnia i spokojny wieczorny rytuał pomagają ciału zrozumieć, że nadchodzi pora odpoczynku.
- Zapisz, od kiedy nie śpisz. Wróć myślami do tygodni przed pierwszymi złymi nocami. Co się wtedy zmieniło w pracy, w domu, w rodzinie?
- Nazwij wątek z tła. Przed snem zapisz jednym zdaniem sprawę, która wraca do Ciebie w nocy. Umysł, który ma ją na kartce, łatwiej odpuszcza czuwanie.
- Sprawdź swoje „muszę”. Zadaj sobie pytanie: co by się stało, gdybym pozwoliła sobie odpocząć? Czy świat naprawdę by się zawalił?
- Zobacz noce w swoim rodzie. Zapytaj mamę albo ciocię, jak spały kobiety w rodzinie i czy w historii rodu były noce, które wymagały czuwania.
- Zrób jeden ruch w sprawie, która nie daje spać. Jedna rozmowa, jedna odmowa, jeden telefon. Zawsze jest lepszy ruch niż bezruch, a mózg dostaje sygnał, że rozwiązanie się zaczęło.
Melatonina, leki na sen czy terapia hormonalna mogą pomóc, a decyzję o nich warto podjąć z lekarzem, szczególnie jeśli bierzesz inne leki. Jedno nie wyklucza drugiego.
Kiedy koniecznie iść do lekarza?
Bezsenność, która trwa tygodniami i odbiera siłę do codziennych spraw, głośne chrapanie z przerwami w oddychaniu, kołatanie serca, duszność albo ból w klatce piersiowej w nocy, silne nocne poty z gorączką lub utratą wagi, przygnębienie i myśli o zrobieniu sobie krzywdy to sygnał, żeby najpierw sprawdzić to u lekarza. Lekarz może zbadać tarczycę, niedobory i inne przyczyny zaburzeń snu, ocenić, czy terapia hormonalna jest dla Ciebie, i dobrać leczenie. Praca z emocjami może iść obok.
Najczęstsze pytania
Czy bezsenność to objaw menopauzy?
Tak, problemy ze snem należą do częstych objawów okresu przekwitania i mogą pojawić się już w perimenopauzie, na kilka lat przed ostatnią miesiączką. Podobnie mogą jednak wyglądać zaburzenia tarczycy czy stany depresyjne, dlatego warto to sprawdzić u lekarza.
Dlaczego budzę się o trzeciej w nocy i nie mogę zasnąć?
Medycznie takie wybudzenia często wiążą się z płytszym snem i nocnymi falami gorąca. Z perspektywy pracy z emocjami warto zauważyć, jaka myśl pojawia się jako pierwsza po przebudzeniu. Zwykle to ona wskazuje wątek, który umysł przetwarza w tle.
Dlaczego bezsenność pojawia się przed okresem?
Przed miesiączką zmienia się poziom hormonów i napięcie w ciele narasta. Na Q&A mówiłam, że objawy przed miesiączką są łagodniejsze, kiedy jesteś zrelaksowana i szczęśliwa, a nasilają się, gdy żyjesz bardziej dla świata zewnętrznego niż dla siebie. Co miesiąc ciało o tym przypomina.
Co totalna biologia mówi o bezsenności poza menopauzą?
Mechanizm jest podobny w każdym wieku: bezsenność łączy się z czuwaniem i sprawą, na którą nie ma jeszcze rozwiązania. W menopauzie ten program bywa po prostu głośniejszy, bo zmieniają się role i hormony, a stare strategie przestają działać.
Czy melatonina pomoże na bezsenność w menopauzie?
U części kobiet melatonina ułatwia zasypianie, ale nie każdemu służy i może wchodzić w interakcje z lekami. Przed jej stosowaniem warto porozmawiać z lekarzem. Jeśli w tle pracuje nierozwiązany konflikt, suplement nie zastąpi zajęcia się nim.
Czy totalna biologia zastępuje leczenie bezsenności?
Nie. Totalna biologia nie jest metodą leczenia, tylko sposobem patrzenia na objaw przez historię życia. Leczenie zostaje tam, gdzie jest potrzebne, a praca z emocjami dokłada pytanie, dlaczego umysł czuwa akurat teraz i na co czeka.
Możesz przestać czuwać za wszystkich
Bezsenność w menopauzie to nie wyrok, tylko informacja, że gdzieś w Twoim życiu wciąż trwa nocna warta. Może dotyczyć bieżącej sprawy, a może historii kobiet, które przed Tobą nie mogły odpocząć. Masz wpływ na to, czy dalej będziesz czuwać za wszystkich, czy pozwolisz sobie zejść z posterunku.
Jeśli nocami pojawia się u Ciebie też lęk i huśtawka nastrojów, przeczytaj wpis o tym, jak wygląda menopauza a emocje. Jeśli budzą Cię fale ciepła, zajrzyj do wpisu o tym, co mogą mówić uderzenia gorąca. Jeśli chcesz przejść ten czas krok po kroku, zajrzyj do programu „Menopauza bez lęku”. A jeśli chcesz sprawdzić, co jeszcze mówi Twoje ciało, zapraszam Cię do quizu „Co mówi ciało”.
Ten artykuł nie zastępuje porady lekarskiej. Pracujemy na poziomie emocji, przekonań i historii rodowych. W przypadku problemów zdrowotnych skontaktuj się z lekarzem.
