W skrócie: Dziecko, które jest grzeczne w przedszkolu, a w domu histeryzuje, najczęściej przez cały dzień dopasowuje się do świata zewnętrznego, żeby przetrwać, a przy mamie wreszcie może puścić emocje. Totalna biologia dokłada drugą warstwę: dziecko do dziesiątego roku życia pokazuje też to, co tłumi mama, i miejsca, w których ona sama nie może być sobą.- Agnieszka Madej-Uhl, psychoterapeutka i konsultantka Totalnej Biologii, autorka projektu Ogarnij Się i Zacznij Żyć
W przedszkolu słyszysz, że jest aniołem. Grzecznie je, sprząta zabawki, słucha wychowawczyni. A potem schodzicie do szatni i w jednej sekundzie wszystko się sypie: krzyk, płacz, rzucanie się na podłogę, kopanie butami. Inne mamy patrzą, Ty czujesz, jak rośnie w Tobie wstyd i bezradność. Myślisz: „Dlaczego przy nich potrafi, a przy mnie nie?”.
Zobaczmy razem, co się wtedy dzieje. Bo to nie znaczy, że Twoje dziecko jest „rozpuszczone w domu” ani że w przedszkolu lepiej je „ogarniają”. Za tą sceną stoi coś zupełnie innego.
Dlaczego dziecko jest grzeczne w przedszkolu, a w domu histeryzuje?
Dziecko jest grzeczne w przedszkolu, bo tam dopasowuje się do świata zewnętrznego, żeby przetrwać, a histeryzuje przy Tobie, bo przy Tobie jest bezpieczne. W przedszkolu, w szkole, u babci czy u sąsiadki nikt nie zna jego mapy emocji. Więc dziecko zakłada maskę grzecznej dziewczynki albo grzecznego chłopca i tak funkcjonuje przez cały dzień.
Na jednym z webinarów Gosia napisała mi na czacie: „Dziecko w przedszkolu jest grzeczne, anioł, a schodzi tylko do szatni i histeria, rzucanie się na podłogę”. Odpowiedziałam jej tak:
„Kochana, to jest tak, jak jest się grzeczną dziewczynką czy grzecznym chłopcem i dopasowuje się do świata zewnętrznego, żeby przetrwać. […] A jak widzi mamę, to może być przy niej w swoich emocjach, wyrzucić wszystko to, co jest i opowiedzieć wszystko, o czym jest.”
- Agnieszka Madej-Uhl
Takie dopasowywanie kosztuje dużo energii. Kiedy dziecko widzi mamę, wie, że tu może być sobą. I puszcza wszystko, co trzymało w środku przez ostatnie godziny. To nie jest złe wychowanie. To ulga, tylko wyrażona krzykiem, bo dziecko jeszcze nie umie jej nazwać.
Co oznacza histeria dziecka w szatni?
Histeria w szatni to moment przejścia: dziecko wychodzi z roli, którą grało w przedszkolu, i wraca do siebie. Szatnia jest granicą między dwoma światami, dlatego tak często właśnie tam wszystko wybucha.
Z tej perspektywy warto zadać sobie jedno pytanie, które zadałam Gosi: gdzie Ty jesteś w czasie, kiedy dziecko jest w przedszkolu, i dlaczego tam dopasowujesz się, zamiast być sobą? Może w pracy grasz kogoś, kim nie jesteś. Może spotykasz się z ludźmi, przy których pilnujesz każdego słowa. Jeśli wychodzisz z takich miejsc zmęczona, to znak, że drenują Cię z energii, bo nie jesteś tam w zgodzie ze sobą.
Dziecko to czuje. Kiedy obie po całym dniu dopasowywania się spotykacie się w szatni, ono wyrzuca z siebie napięcie za Was dwie.
Dlaczego dziecko pokazuje emocje, które tłumi mama?
Dziecko pokazuje emocje, które tłumi mama, bo według totalnej biologii do mniej więcej dziesiątego roku życia nie ma własnych konfliktów. Ma to, co jest u mamy i u taty. Jeśli mama długo nosi w sobie złość, żal albo zmęczenie, których nie wypowiada, dziecko może to wyrazić tak, jak umie: krzykiem, kopaniem, rzucaniem się na podłogę.
To mechanizm, nie wina. Twoje dziecko nie chce Cię ukarać. Pokazuje energię, która gdzieś szuka ujścia. Może w pracy ktoś Cię zalewa obowiązkami, a Ty milczysz „bo trzeba”. Może Twoja mama wciąż traktuje Cię jak dziewczynkę, a Ty grzecznie się uśmiechasz. Może partner od miesięcy robi coś, co Cię irytuje, a Ty odpuszczasz dla świętego spokoju.
Jeśli dziecko kieruje złość głównie w Twoją stronę, zajrzyj też do wpisu o tym, dlaczego dziecko jest agresywne tylko do mamy. Tam rozkładamy ten wątek dokładniej, razem z relacją z tatą dziecka.
Co jeszcze może stać za tym, że dziecko w domu się rozsypuje?
Za rozsypywaniem się w domu często stoją konkretne sytuacje dnia codziennego, w których Twoje emocje i emocje dziecka spotykają się w jednym momencie. Oto kilka, które najczęściej widzę u kobiet pracujących ze mną.
| Sytuacja | Co może się dziać | Pytanie do siebie |
|---|---|---|
| Histeria w szatni po odbiorze z przedszkola | Dziecko zdejmuje maskę dopasowania i wyrzuca napięcie dnia | Gdzie ja dziś dopasowywałam się zamiast być sobą? |
| Wybuchy wieczorem, gdy wracacie do domu | Ty wreszcie odpuszczasz, więc dziecko też przestaje trzymać | Co trzymałam w sobie przez cały dzień? |
| Płacz i ucieczka przy ubieraniu do wyjścia | Dziecko pilnuje Twojej potrzeby odpoczynku w domu | Gdzie ja nie chcę dziś wychodzić? |
| Histeria przed wejściem w konkretne miejsce | Dziecko czuje, że Ty też tam nie lubisz być | Czy lubię to miejsce i siebie, kiedy tam jestem? |
| Złość skierowana tylko na mamę | Dziecko wyraża emocje, których mama nie wypowiada | Na kogo jestem zła, a nie mówię tego głośno? |
Klaudia napisała mi kiedyś, że jej trzylatek nie chce się ubierać, wygłupia się i ucieka. Zapytałam ją, gdzie ona sama nie chce wychodzić. Bo jeśli mama chce odpocząć i zostać w domu, w wygodnych ciuchach, w spokoju, to nikt nie chce wychodzić z domu. Dziecko Cię w tym pilnuje.
Jak reagować, kiedy dziecko histeryzuje?
Najlepiej zacząć od siebie, a nie od dziecka. To nie jest jednorazowy trik, tylko sposób patrzenia, który z czasem zmienia całą relację.
- Daj sobie trzy sekundy. Zanim zareagujesz na krzyk czy rzucanie się na podłogę, weź oddech i zadaj sobie pytanie: „Co ja teraz czuję i gdzie to jeszcze jest w moim życiu?”.
- Powiedz sobie jedno zdanie. Na przykład: „To nie jest o tym, co robi moje dziecko. To jest o tym, co czuję ja”. Nie potrzebujesz od razu w to wierzyć. Wystarczy, że je powiesz.
- Zapewnij dziecku bezpieczeństwo. Zadbaj, żeby się nie uderzyło, bądź obok, mów spokojnie. Nie tłumacz i nie moralizuj w środku wybuchu, na rozmowę przyjdzie czas później.
- Zapisz wieczorem, co tłumisz. Wypisz sytuacje z dnia, w których połknęłaś złość, żal albo zmęczenie. To mapa tego, co dziecko może pokazywać za Ciebie.
- Znajdź miejsce na własne emocje. Rozmowa z przyjaciółką, spacer, kartka papieru, na którą wylewasz wszystko. Kiedy Ty wypuszczasz, dziecko przestaje robić to za Ciebie.
- Przyjrzyj się miejscom, w których się dopasowujesz. Zobacz, gdzie na co dzień grasz kogoś, kim nie jesteś, i czy możesz tam być choć trochę bardziej sobą.
Kiedy zaczynasz traktować trudne zachowania dziecka jako informację o sobie, dzieją się dwie rzeczy. Przestajesz brać je osobiście, a dziecko z czasem się uspokaja, bo nie nosi już za Ciebie tego, czego Ty od siebie nie odbierasz.
Kiedy koniecznie iść do lekarza?
Jeśli napady złości są bardzo częste i coraz silniejsze, dziecko robi sobie krzywdę, uderza głową, przestaje spać albo jeść, cofa się w mowie czy w rozwoju, to sygnał, żeby najpierw porozmawiać o tym z pediatrą. Tak samo wtedy, gdy wybuchy pojawiają się nagle po chorobie, urazie albo trudnym wydarzeniu. Wsparcie psychologa dziecięcego może bardzo pomóc całej rodzinie, a praca z Twoimi emocjami może iść obok.
Najczęstsze pytania
Czy to normalne, że dziecko histeryzuje tylko przy mamie?
Tak, to bardzo częste. Przy mamie dziecko czuje się najbezpieczniej, więc tam puszcza emocje, które trzymało przez cały dzień. To znak zaufania, nie braku miłości, choć w chwili wybuchu trudno to tak poczuć.
Czy to znaczy, że źle wychowuję swoje dziecko?
Nie. Dziecko, które dopasowuje się w przedszkolu, a w domu wybucha, pokazuje, że umie funkcjonować w grupie i że przy Tobie może być sobą. Warto jednak sprawdzić, co Ty sama tłumisz, bo to często dokłada dziecku napięcia.
Dlaczego wybuch zdarza się akurat w szatni?
Bo szatnia to granica między przedszkolem a domem. Dziecko widzi mamę i w jednej chwili wie, że może zdjąć maskę grzecznego dziecka. Napięcie całego dnia wychodzi właśnie wtedy, często bardzo głośno.
Co zrobić w trakcie napadu histerii?
Przede wszystkim zadbać o bezpieczeństwo i zachować spokój, na ile to możliwe. Daj sobie kilka sekund, zanim zareagujesz, bądź blisko i nie wchodź w długie tłumaczenia. Rozmowa o tym, co się stało, lepiej działa później, kiedy emocje opadną.
Czy moja praca nad sobą naprawdę zmieni zachowanie dziecka?
Bardzo często tak. Dzieci do dziesiątego roku życia pokazują to, co jest u mamy i taty, więc kiedy Ty zaczynasz wypuszczać swoje emocje, dziecko ma mniej do pokazywania. Zmiana nie dzieje się w jeden dzień, ale czasem pierwszą różnicę widać już po tygodniu czy dwóch.
Jak rozmawiać z wychowawczynią o takim zachowaniu?
Spokojnie i ciekawie, bez szukania winnych. Zapytaj, jak dziecko funkcjonuje w ciągu dnia, czy coś je szczególnie męczy, jak reaguje na hałas i zmiany. Te informacje pomogą Ci zobaczyć, ile energii kosztuje je dopasowywanie się.
Dziecko potrzebuje Cię świadomej siebie
Dziecko nie potrzebuje Cię „naprawionej” ani idealnej. Potrzebuje mamy, która widzi swoje emocje i daje im miejsce. Masz wpływ na to, ile Twoje dziecko nosi za Ciebie, i możesz zacząć zmieniać to już dziś, jednym pytaniem zadanym w szatni.
Jeśli chcesz zobaczyć całą mechanikę tego, jak emocje dziecka odbijają Twoje, obejrzyj nagranie webinaru „Dlaczego emocje dziecka to lustro Twoich lęków” albo sięgnij po kurs Totalna Biologia dla Rodziców. A jeśli chcesz zacząć od siebie, zajrzyj do quizu „Co mówi ciało”.
Ten artykuł nie zastępuje porady lekarskiej. Pracujemy na poziomie emocji, przekonań i historii rodowych. W przypadku problemów zdrowotnych skontaktuj się z lekarzem.
